معرفی سیستم‌های اطلاعاتی (IS) مهم، که باید آن‌ها را بشناسید

زمان مطالعه: حدود 6 دقیقه / 5 گفتگو

یکی از واژه‌های مهمی که امروزه با آن روبه‌رو هستیم، سیستم‌ اطلاعاتی یا Information System است که اختصارا آن را IS نیز می‌نامیم، سیستم‌های اطلاعاتی در عصر اطلاعات و فرا اطلاعات به یکی از مهم‌ترین مزیت‌های رقابتی برای سازمان‌ها تبدیل شده‌اند.

شاید در گذشته، کیفیت یا قیمت محصول یا خدمات ارائه شده به نوعی یک مزیت رقابتی برای سازمان محسوب میشد، اما امروزه تنها عاملی که می‌تواند ارزش افزوده به یک کسب‌و‌کار اضافه کند، داشتن اطلاعات کافی است، این اطلاعات می‌تواند در تصمیم‌گیری‌ها، ارتباط با مشتریان و یا شناخت رقبا به کمک سازمان‌ها بیاید.

آشنایی با انواع سیستم‌های اطالاعاتی

همواره در ساده‌ترین تصمیم‌گیری‌ها تا پیچیده‌ترین آن‌ها به اطلاعات احتیاج داریم، با وجود داشتن اطلاعات صحیح و کافی، ریسک تصمیم‌گیری به کمترین میزان خود میرسد، به همین دلیل اطلاعات یکی از مهم‌ترین ابزارهایی است که یک مدیر کسب‌و‌کار به آن احتیاج دارد، تفاوتی نمی‌کند یک شرکت کوچک هستید یا یک سازمان بزرگ، در هر صورت داشتن اطلاعات و استفاده از یک سیستم اطلاعاتی مناسب به شما کمک می‌کند در برابر سایر رقبا حرفی برای گفتن داشته باشید، این سیستم‌ها عبارتند از:

  • تبادل الکترونیکی داده (EDI)
  • سیستم پردازش تراکنش (TPS)
  • سیستم اطلاعات مدیریت (MIS)
  • برنامه‌ریزی منابع سازمانی (ERP)
  • مدیریت زنجیره تامین (SCM)
  • سیستم پشتیبانی از تصمیم‌گیری (DSS)
  • سیستم اطلاعات اجرایی (EIS)
  • سیستم مدیریت دانش (KMS)
  • مدیریت ارتباط با مشتریان (CRM)
  • سیستم اطلاعات استراتژیک (SIS)
  • سیستم‌های خبره (ES)
  • هوش تجاری (BI)

حال که تاحدودی با مفهوم سیستم‌های اطلاعاتی و اسامی آن‌ها آشنا شدیم، بیایید،‌ نگاهی به تعریف ویکی‌پدیا از این سیستم‌ها داشته باشیم.

به نقل از ویکی‌پدیا، سیستم اطلاعاتی یا سامانه اطلاعاتی نظام‌های سازمانی، فنی اجتماعی و رسمی هستند که برای گردآوری، پردازش، ذخیره‌سازی و توزیع اطلاعات طراحی شده‌اند، از دیدگاه سیستم‌های فنی‌اجتماعی سامانه‌های اطلاعاتی از چهار جزء تشکیل شده‌است: وظیفه، افراد، ساختار (یا نقش‌ها) و فناوری.

به این دلیل سیستم‌های اطلاعاتی نه تنها به عنوان یک پایگاه داده، نرم‌افزار و سخت‌افزار بلکه به عنوان یک سیستم بزرگتر که به کمک و بهره‌گیری از آن می‌توان مدیریت تمام امور دستی و دستگاهی و تفسیر سیستم‌های ارتباطی را به راحتی انجام داد، مطرح می‌شوند.

در این آموزش از همیار آی‌تی قصد داریم، با تمام سیستم‌های اطلاعاتی مهم آشنا شده و مزایا، معایب و کاربردهای هر یک را بشناسیم، پس تا انتهای مقاله همراه ما باشید.

تبادل الکترونیکی داده (EDI)

شاید بتوان تبادل الکترونیکی داده (Electronic Data Interchange) را جزو اجداد سیستم‌های اطلاعاتی امروزی به‌حساب آورد، هنگامی که اطلاعات خود را از طریق رایانه‌ها منتقل می‌کنیم، در حقیقت در حال استفاده از یک سیستم EDI هستیم، استفاده از بستر فضای دیجیتال در دنیای تجارت الکترونیک برای انتقال اطلاعات نه‌تنها سرعت و دقت این فرایند را افزایش می‌دهد، بلکه با حذف محدودیت‌های مکانی و زمانی و کاهش نیاز به نیروی انسانی، به شدت در کاهش هزینه‌ها موثر است.

سیستم پردازش تراکنش (TPS)

سیستم پردازش تراکنش (Transaction Processing System) یکی از ابتدایی‌ترین سیستم‌های اطلاعاتی بود که سازمان‌ها از آن استفاده می‌کردند، این سیستم‌ها از همان ابتدای ورود کامپیوتر به سازمان‌ها به وجود آمدند و وظیفه‌ی جمع‌آوری رخدادها و فرایندهای روزانه‌ی شرکت را به صورت الکترونیک برعهده داشتند و به نوعی جایگزین روش‌های دستی جمع‌آوری اطلاعات شدند.

سیستم پردازش تراکنش (TPS) چیست؟

همانطوری که اشاره کردیم یک سیستم پردازش تراکنش، امور ساخت‌یافته و تکراری روزانه را برعهده دارد، اموری مانند ثبت سوابق و گزارشات، محاسبه‌ی حقوق و دستمزد، حضور و غیاب کارکنان و… بنابراین با به‌کارگیری یک TPS در سازمان، علاوه‌بر اینکه امکان پردازش حجم زیادی از اطلاعات برای ما فراهم می‌شود، به دلیل مکانیزه شدن سیستم و کاهش نیاز به منابع انسانی در این زمینه، در مخارج و هزینه‌ها نیز صرفه‌جویی قابل توجهی صورت می‌پذیرد.

سیستم اطلاعات مدیریت (MIS)

سیستم اطلاعات مدیریت (Management Information System) نوعی از سیستم‌های اطلاعاتی است که وظیفه‌ی تهیه‌ی گزارش‌های مختلف را برای مدیران سازمان برعهده دارد، می‌دانیم که یکی از مهم‌ترین وظایف مدیران، اتخاذ تصمیمات مهم برای یک کسب‌و‌کار است و یک مدیر برای تصمیم‌گیری احتیاج به اطلاعات دارد.

سیستم‌های اطلاعات مدیریت وظیفه‌‌ی فراهم کردن اطلاعات مورد نیاز مدیران را برعهده داشته و می‌تواند در اتخاذ تصمیم‌های راهبردی به کمک مدیران سازمان بیاید، این سیستم، داده‌های مورد نیاز خود را از طریق TPS به دست آورده و در حقیقت در لایه‌ی بالای TPS قرار می‌گیرد.

سیستم پشتیبانی از تصمیم (DSS)

سیستم‌های پشتیبانی از تصمیم (Decision Support System) وظیفه‌‌ی تحلیل اطلاعات در راستای گرفتن یک تصمیم را برعهده دارند، این سیستم اطلاعات خود را از TPS و MIS دریافت کرده و با تحلیل اطلاعات و مدل‌سازی داده‌ها قادر به ارائه‌ی اطلاعاتی در قالب گزارش و نمودارهای گرافیکی است که فرایند تصمیم‌گیری را برای مدیران یک سازمان ساده‌تر و دقیق‌تر می‌کند.

سیستم اطلاعات اجرایی (EIS)

سیستم اطلاعات اجرایی (Executive Information System) که عده‌ای آن را سیستم پشتیبانی اجرایی (Executive Support System) یا ESS نیز می‌نامند، نوعی سیستم اطلاعاتی است که مورد استفاده‌ی مدیران ارشد سازمان بوده و در تصمیم‌گیری‌ها به آن‌ها کمک می‌کند.

این سیستم اطلاعات مورد نیاز خود را از منابعی مانند، یاداشت‌ها، گزارش و نشریات، مکالمات تلفنی و… تامین می‌کند، هدف این سیستم‌ها دسترسی ساده و آسان مدیران ارشد به اطلاعات مهم و کلیدی مورد نیازشان بوده و این اطلاعات را در قالب تصاویر و نمودارهای گرافیکی ارائه می‌کنند.

سیستم مدیریت دانش (KMS)

سیستم مدیریت دانش (Knowledge Management System) یکی از سیستم‌های اطلاعاتی است که وظیفه‌ی شناسایی، استخراج و پخش دانش را در یک سازمان برعهده دارد، این سیستم تلاش می‌کند تا دانش افراد متخصص را در اختیار سایر کارکنان در یک شرکت قرار دهد.

یک کارخانه‌ی تولید نان‌های فانتزی را در نظر بگیرید که در آن فردی مسئول پخت و فرمولاسیون نان‌های مختلف است و تجربه‌ی خوبی در این زمینه دارد، تنها کسی که دانش تهیه‌ی این نان‌ها را دارد همین فرد بوده و بدون وجود او، کارخانه با مشکلات جدی مواجه خواهد شد.

به بهانه‌ی افزایش حقوق و مزایا، این فرد تصمیم می‌گیرد کار فعلی خود را ترک کرده و دیگر در این سازمان حضور نداشته باشد، همانطور که گفتیم او تنها شخصی بود که دانش پخت نان‌ها را در اختیار داشت و هیچکس دیگری نمی‌تواند در سازمان جایگزین او شود، بنابراین در صورتی که سازمان نتواند به خواسته‌های این فرد تن دهد، به مشکل خورده و حتی تا مرز ورشکستگی پیش میرود.

سیستم مدیریت دانش (KMS) چیست؟

یکی از راه‌هایی که می‌تواند جلوی چنین مشکلاتی را در سطوح سازمانی بگیرد، به‌کارگیری سیستم مدیریت دانش (KMS) است، سیستمی که در یک سازمان دانش افراد کلیدی را شناسایی کرده، آن‌ها را استخراج کند و در نهایت در اختیار سایر کارکنان قرار دهد، با استفاده از چنین سیستم و رویکردی سازمان از بابت رفتار غیرقابل پیش‌بینی منابع انسانی خود نگرانی نخواهد داشت، علاوه‌بر آن به دلیل ترویج دانش در میان کارکنان سازمان، میزان بهره‌وری و در نتیجه عملکرد و سودآوری نهایی سازمان نیز افزایش خواهد یافت.

مدیریت ارتباط با مشتریان (CRM)

مدیریت ارتباط با مشتریان (Customer Relationship Management) نقش ثبت اطلاعات و برقراری ارتباط با مشتریان یک سازمان را برعده دارد، همانطوری که در ابتدای مقاله نیز اشاره کردیم، امروزه داشتن اطلاعات کافی، یکی از مهم‌ترین مزیت‌های رقابتی برای یک کسب‌و‌کار محسوب می‌شود.

بنابراین شما با داشتن یک سیستم مدیریت ارتباط با مشتری (CRM) در سازمان خود قادر خواهید بود، تمام اطلاعات کلیدی مشتریانتان را ثبت کرده و با آن‌ها در ارتباط باشید، پیشنهادات تجاری و محصولات یا خدمات جدید خود را برایشان ارسال کرده و آن‌ها را به مشتریان وفادار خود تبدیل کنید.

سیستم اطلاعات استراتژیک (SIS)

سیستم اطلاعات استراتژیک (Strategic Information System) یک نوع پیشرفته از سیستم‌های اطلاعاتی است که استراتژی‌های رقابتی یک سازمان را پشتیبانی می‌کند، یک استراتژی رقابتی شامل ۳ ویژگی مهم است:

  • غیر قابل تقلید بودن
  • دیدگاه بلند مدت
  • داشتن جایگزین

در حقیقت، هر سازوکاری که بتواند در بلند مدت به سازمان مزیت رقابتی بدهد، استراتژی نامیده می‌شود، هدف SIS نیز پشتیبانی از استراتژی‌های سازمانی است.

سیستم‌های خبره (ES)

سیستم‌های خبره (Expert Systems) به شکل یک متخصص شبیه‌سازی شده به کمک سازمان‌ها می‌آیند، برخلاف سایر سیستم‌های اطلاعاتی که بر روی داده‌ها تمرکز دارند، یک سیستم خبره بر دانش تاکید کرده و سعی می‌کند دانش افراد متخصص در یک زمینه را جمع‌آوری کند.

سیستم خبره (ES) چیست؟

هنگامی که دانش افراد خبره در یک زمینه‌ی خاص وارد سیستم می‌شود، ES با تحلیل این موارد و آنالیز شرطی (اگر ← آنگاه) می‌تواند پاسخ سوالات مختلف را تحلیل کرده و پاسخ دهد، سیستم‌های خبره خسته نمی‌شوند، اعتصاب نمی‌کنند و ناراحتی روی عملکرد آن‌ها تاثیری نمی‌گذارد، بنابراین یک انتخاب بسیار عالی برای سازمان‌ها پیشرو به حساب می‌آیند.

هوش تجاری (BI)

در حال حاضر، هوش تجاری (Business Intelligence) یکی از پیشرفته‌ترین و پیچیده‌ترین انواع سیستم‌های اطلاعاتی است که سازمان‌ها از آن استفاده می‌کنند، به بیانی ساده، هوش تجاری یک فرایند تکنولوژی‌محور مبتنی بر هوش مصنوعی و آمار است، که با تحلیل داده‌ها، گزارشات کاملی را در قالب نمودارهای تصویری به مدیران کسب‌و‌کار نمایش می‌دهد

مدیران یک سازمان، با به‌کارگیری قابلیت‌های هوش تجاری و بررسی تحلیل‌های ارائه‌شده توسط آن می‌توانند دلایل موفقیت یا شکست پروژه‌های خود را تشخیص دهند، البته به شرطی که داده‌های صحیح و کافی وارد سیستم شده باشد!

آیا شما نیز تجربه‌ای در استفاده از سیستم‌های اطلاعاتی در سازمان خود دارید؟ نتایج استفاده از این سیستم‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ دیدگاه‌ها و تجربیات ارزشمند خود را با ما و سایر کاربران همیار آی‌تی به اشتراک بگذارید.

شما یک گام جلوتر از دیگران باشید! اگر به آی‌تی و تکنولوژی علاقه‌مندید و دوست دارید سریع‌تر در این زمینه پیشرفت کنید، همین حالا به جمع ۲۷۷۹ عضو همیار آی‌تی بپیوندید، دسترسی به تمام آموزش‌های پریمیوم، دریافت جدیدترین آموزش‌های کاربردی مرتبط با آی‌تی و استفاده از مشاوره‌ی رایگان، برخی از مزایای عضویت در سایت هستد، شما نیز به کاربران همیار پیوسته و همین حالا وارد دنیای حرفه‌ای‌ها شوید... من هم می‌خواهم عضو ویژه‌ی همیار شوم

5 گفتگو

در بحث‌‌ پیرامون این مقاله شرکت کنید، سوالات شما توسط کارشناسان همیار آی‌تی پاسخ داده می‌شود...

  1. Avatar پگاه خرسند گفت:

    سلام من نمیدونم چرا پست های اموزشی شمارو خوب متوجه میشم ولی خانم طهماسبی نه
    میشه خواهش کنم قابل فهم تر بیان کنن چون من از ۰ با شما شروع کردم
    با تشکر از مجموعه ی شما

    1. فرشاد گوهری فرشاد گوهری گفت:

      سلام، ممنونیم از اینکه نظرتون رو با ما در میان گذاشتید، موضوعی که هست اینه که ایشون بیشتر مطالب فنی می‌نویسند و به همین دلیل شاید یه مقداری سخت‌تر به نظر میرسه، اما من باز هم بهشون این مورد رو اطلاع میدم و ازشون می‌خوام درصورت امکان به زبان ساده‌تر بنویسند.
      ممنون میشم اگر بهم بگید به عنوان مثال کدوم آموزش قابل فهم نبوده، تا اصلاحش کنیم.
      همچنین حتما در هر مطلبی که سوال داشتید همونجا در بخش نظرات سوالتون رو بپرسید، تاجایی که امکان‌پذیر باشه راهنماییتون خواهیم کرد.

  2. Avatar شیما گفت:

    سلام وقت شما بخیر
    ببخشید که سوالم ربطی به پست شما نداره
    وقتی با دانلود منیجر دانلود میکنم،(وقتی یه فایل با حجم زیاد رو دانلود میکنم) انتهای دانلود میگه که امکان دانلود فایل به خاطر به اتمام رسیدن محدودیت زمانی وجود نداره.. جالبش اینجاست که ۱۰- ۲۰ ثانیه آخر که دانلود میخواد تموم بشه این پیغام رو میده
    ممنون میشم اگر کمکم کنید که باید چیکار کنم؟

  3. Avatar محمدرضا حسین زاده گفت:

    مرسی که هستید، تشکر ویژه از شما مهندس گوهری عزیز
    ممنون از اینکه بدون هیچ چشم داشتی این اموزشهای عالی رو منتشر میکنید و مهم تر اینکه مثل یک استاد دلسوز پاسخ ماها رو میدین، واقعا نمیدونم چطور از شما تشکر کنم، کارتون فوق العاده برای ما ارزشمنده.
    عاشق شما و همیار ای تی هستم ❤

    1. فرشاد گوهری فرشاد گوهری گفت:

      سلام خدمت شما محمدرضای عزیز
      ممنون از لطفی که نسبت به بنده دارید و خیلی خوشحالم که آموزش‌ها برای شما مفید بوده.
      دیدگاهتون نسبت به سایت و مطالب برای من بسیار دلگرم کننده و انرژی بخشه.