هوش مصنوعی (AI) چیست؟ کاربردهای هوش مصنوعی به زبان ساده

زمان مطالعه: حدود 5 دقیقه / 13 گفتگو

بسیاری از ما در زندگی روزمره‌ی خود با واژه‌ی هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) که به طور مخفف آن را AI نیز می‌نامند مواجه می‌شویم، اما شاید درک صحیحی از معنا و مفهوم آن نداشته و با کاربردهای آن آشنا نباشیم، در این مقاله قصد داریم، به طور کامل به بررسی هوش مصنوعی و طبقه‌بندی‌های آن پرداخته و بیشتر با کاربردهای آن در زندگی روزمره‌ی خود آشنا شویم، پس تا انتهای این آموزش با همیار آی‌تی همراه باشید.

هوش مصنوعی به شاخه‌ای از علوم کامپیوتر اطلاق می‌شود که به خودکارسازی رفتار هوشمندانه توسط ماشین می‌پردازد، به زبان ساده‌تر می‌توان آن را تقلید یک ماشین از رفتار هوشمندانه‌ی انسان دانست.

هوش مصنوعی (AI) چیست؟ کاربردهای هوش مصنوعی به زبان ساده

هرچند ما نمی‌توانیم تعریف دقیقی از هوش (Intelligence) ارائه دهیم، اما در حقیقت می‌توان تمام رفتارهای انسانی از ساده‌ترین تا پیچیده‌ترین آن‌‌ها را به هوش نسبت داد، برای درک بهتر این موضوع یک حشره را در نظر بگیرید، پیچیده‌ترین رفتارهای یک حشره نیز نوع فرایند غریزی بوده و نمی‌توان هوشمندی را برای آن در‌ نظر گرفت، یک حشره حتی با وجود بارها تکرار یک عمل باز هم هیچ‌گونه درک و استدلالی از آن نداشته و تنها به صورت غریزی (یا به نوعی از قبل برنامه‌ریزی شده) یک عمل را انجام می‌دهد، اما در مورد موجود هوشمندی مانند انسان (و گونه‌هایی خاص از حیوانات) امکان کسب اطلاعات و به‌کارگیری آن‌ها در سایر موقعیت‌ها و حتی با اهداف گوناگون نیز امکان‌پذیر است.

هوش مصنوعی شاخه‌های گوناگونی دارد، که در ذیل بیشتر با آن‌ها آشنا می‌شویم:

یادگیری ماشین (Machine Learning)

یکی از شاخه‌های زیرمجموعه‌ی هوش مصنوعی یادگیری ماشین است، در این روش، کامپیوتر پس از پردازش داده‌ها  به صورت هوشمندانه الگوهای موجود در آن‌ها را استخراج کرده، آن‌ها را یاد می‌گیرد و می‌تواند از آن‌ها استفاده کند.

این فرایند در چنین سیستمی بدون برنامه‌نویسی صریح انجام می‌پذیرد، یعنی به طور مستقیم برنامه‌ای برای انجام واکنش‌های خاص برای سیستم نوشته نشده‌است، بلکه سیستم به کمک الگوریتم‌های خود و با توجه به نتایج به‌دست آمده از پردازش داده‌ها الگوریتم خود را توسعه داده و موارد جدید را به آن‌ها می‌افزاید، به زبانی ساده ماشین خودش را به صورت خودکار به‌روز می‌کند.

شبکه‌ی عصبی (Neural Networks)

شبکه‌های عصبی مصنوعی (Artificial Neural Networks) یا ANN که به اختصار آن‌را شبکه عصبی نیز می‌نامند، نوع خاصی از مدل یادگیری است که روش کارکرد سیناپس‌ها در مغز انسان را تقلید می‌کند، همان‌گونه که گفتیم این سیستم ایده‌ای برای پردازش اطلاعات است که از سیستم عصبی زیستی انسان الهام گرفته است و دقیقا همانند مغز انسان به پردازش اطلاعات می‌پردازد.

شبکه‌ی عصبی مصنوعی نیز همانند سیستم عصبی انسان، از طریق ارائه‌ی مثال، تجربیات جدید را می‌آموزند، الگوها را شناسایی و آن‌ها را دسته‌بندی می‌کند، در یک سیستم زیستی، یادگیری از طریق برقرار اتصالات سیناپسی بین اعصاب انجام می‌شود و در یک شبکه‌ی عصبی مصنوعی این یادگیری از طریق گره‌ها (Node)‌های این شبکه و برقرار ارتباط بین آن‌ها انجام می‌پذیرد.

بینایی ماشین (Machine Vision)

در این روش ماشین سعی می‌کند، تصاویر دو‌بعدی را پردازش کرده و با استفاده از آن‌ها جهان سه‌بعدی ما را پردازش کند، در این تکنیک، کامپیوتر‌ها جهان ما را با استفاده از دوربین‌ها می‌بینند، آن‌ها را با استفاده از الگوریتم‌های بینایی ماشین پردازش کرده و سپس تحلیل می‌کنند، در پایان می‌توانند اشیای موجود در تصویر را درک کرده و با توجه نوع آن‌ها تصمیم‌گیری‌های خاصی را انجام می‌دهند.

هوش مصنوعی (AI) چیست؟ کاربردهای هوش مصنوعی به زبان ساده

سیستم‌های خبره (Expert System)

سیستم‌های خبره یکی از شاخه‌های هوش مصنوعی می‌باشد که می‌تواند با شبیه‌سازی نحوه‌ی تفکر یک متخصص فرایند تصمیم‌گیری را انجام دهد، در حقیقت این‌گونه سیستم‌ها الگوهای منطقی مورد استفاده‌ی یک متخصص در تصمیم‌گیری‌های واقعی را شناسایی کرده و بر اساس آن‌ها همانند یک انسان متخصص اقدام به تصمیم‌گیری می‌کنند و در نهایت نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل داده‌ها را به سایرین ارائه می‌دهند.

پردازش زبان طبیعی (NLP)

پردازش زبان طبیعی یا Natural Language Processing یعنی درک ماشین نسبت به گفتار، نوشتار و ارتباطات انسانی، با استفاده از این تکنیک رایانه‌ها می‌توانند نتیجه‌گیری‌هایی با مبنای احساسی از ورودی‌های زبانی دریافت کرده و با توجه به آن‌ها تصمیم‌گیری کنند.

الگوریتم ژنتیک (Genetic Algorithm)

الگوریتم‌های ژنتیک با هدف تقلید فرآیند تکامل طبیعی موجودات زنده ابداع شدند، در حقیقت این سیستم‌ها از اصول انتخاب طبیعی داروین برای یافتن فرمول بهینه برای پیش‌بینی و یا تطبیق دادن الگوهای موجود استفاده می‌کنند و به مرور زمان تکامل پیدا می‌کنند.

روباتیک (Robotic)

در این‌گونه سیستم‌ها با استفاده از سنسورهای مختلف و هوشمند اطلاعات محیط اطراف دریافت شده و به ماشین داده می‌شود، در نهایت ماشین با استفاده از پردازش داده‌های دریافت شده نتایج خاصی را استنتاج کرده و با توجه به آن‌ها تصمیم‌گیری‌هایی را انجام می‌دهد، از این روبات‌ها می‌توان در شرایطی که حضور برای انسان خطرناک است، استفاده کرده یا برای شبیه‌سازی رفتار طبیعی انسان از آن‌ها بهره‌مند شد.

هوش مصنوعی (AI) چیست؟ کاربردهای هوش مصنوعی به زبان ساده

حال که با انواع مختلف هوش مصنوعی آشنا شدید، بیایید کمی بیشتر ابعاد حضور آن‌را در زندگی روزمره‌ی خود بررسی کنیم، دستیارهای صوتی مختلف، مانند گوگل‌ناو، سیری، کورتانا، الکسا و… همه و همه با استفاده از هوش مصنوعی جملات شما را تحلیل کرده و پاسخ‌هایی برای آن‌ها ارائه می‌کنند.

بسیاری از بازی‌های رایانه‌ای از هوش مصنوعی قدرتمندی در ساختار خود بهره‌ می‌برند، به گونه‌ای که شخصیت‌های بازی و یا دشمنان شما در هر مرحله می‌توانند رفتار شما را یادگرفته و از آن‌ بر علیه خودتان در بازی استفاده کنند.

خودروهای هوشمندی که می‌توانند بدون حضور راننده به مسیر خود ادامه دهند، نمونه‌های بسیار قدرتمندی از هوش مصنوعی را در خود جای داده‌اند، همچنین می‌توانید رد پای هوش مصنوعی را در مسائل امنیتی، چهره‌نگاری، گجت‌های هوشمند و… بیابید.

آینده‌ی هوش مصنوعی:

برخی هوش مصنوعی را به عنوان تهدیدی برای جامعه‌ی جهانی تلقی می‌کنند، از نظر عده‌ای پیشرفت هوش مصنوعی می‌تواند باعث خودسر شدن آن و عدم فرمان‌برداری از انسان شود، از آنجایی که هوش مصنوعی می‌تواند بیاموزد و تصمیم‌گیری کند و از طرفی خستگی‌ناپذیر است شاید بتواند در آینده به یک نیروی افسار گسیخته تبدیل شده و دیگر از انسان‌ها نیز فرمان‌برداری نداشته‌باشد.

اما معتقدیم استفاده‌ی صحیح از چنین دانشی می‌تواند آینده‌ی روشنی در برابر دیدگان انسان گشوده و آینده‌ی به مراتب ساده‌تر و حتی هیجان‌انگیزتری را برای انسان‌ها رقم بزند!

نظر شما در این‌باره چیست؟ آیا فکر می‌کنید گسترش هوش مصنوعی می‌تواند باعث آسیب رساندن به انسان‌ها شده و حتی به نابودی نسل بشر بینجامد؟

شما یک گام جلوتر از دیگران باشید! اگر به آی‌تی و تکنولوژی علاقه‌مندید و دوست دارید سریع‌تر در این زمینه پیشرفت کنید، همین حالا به جمع ۲۷۴۶ عضو همیار آی‌تی بپیوندید، دسترسی به تمام آموزش‌های پریمیوم، دریافت جدیدترین آموزش‌های کاربردی مرتبط با آی‌تی و استفاده از مشاوره‌ی رایگان، برخی از مزایای عضویت در سایت هستد، شما نیز به کاربران همیار پیوسته و همین حالا وارد دنیای حرفه‌ای‌ها شوید... من هم می‌خواهم عضو ویژه‌ی همیار شوم

13 گفتگو

در بحث‌‌ پیرامون این مقاله شرکت کنید، سوالات شما توسط کارشناسان همیار آی‌تی پاسخ داده می‌شود...

  1. Avatar محمد ثانوی سورکی گفت:

    سلام و وقت بخیر آیا واقعا هوش مصنوعی می تواند در بخش انبارهای کشور که بخش عظیمی از سرمایه های یک شرکت یا یک کارخانه در آن موجود می باشند انقلابی ایجاد کنه ؟ ایا اگه واقعا همین طور هست پس چالشهای اجرای این کار چیه که نمیتونیم مثل شرکت های آمازون و …… در کشور این انبارها را داشته باشیم ممنون میشوم پاسخگو باشید

    1. فرشاد گوهری فرشاد گوهری گفت:

      سلام دوست عزیز، به نظر من بزرگ‌ترین چالش پیش‌روی هوش مصنوعی در کشور ما، عدم سرمایه‌گذاری (سرمایه‌های انسانی و مالی) روی این فناوری هست، درحال حاضر کتابخانه‌های قدرتمند هوش مصنوعی که توسط شرکت‌هایی مثل گوگل ارائه شده (مثل کتابخانه‌ی TensorFlow) به صورت کاملا رایگان و اپن‌سورس در دسترس هست، اما در کشور ما افراد یا دولت در حال حاضر چندان توجهی به این تکنولوژی‌ها ندارند، باید امیدوار باشیم که در آینده، این موارد بیشتر مورد توجه قرار بگیرن.

  2. Avatar امیررضا گفت:

    درمورد سوال قبلم ، بله منظورم این بود. ولی یه سوال دیگه هم دارم .
    ضمیر خودآگاه و ناخودآگاه مربوط به کدوم یک از شاخه های هوش مصنوعی میشه؟(شبکه عصبی، سیستم خبره، یادگیری و…).

    1. فرشاد گوهری فرشاد گوهری گفت:

      این موضوع رو نمیشه فقط به یکی از این موارد نسبت داد، به عنوان مثال یک سیستم که دارای هوش مصنوعی هست، به کمک سیستم خبره، می‌تونه شرایط مختلف رو کنار هم قرار بده و تصمیم‌گیری کنه و بعد موارد جدید رو با یادگیری ماشین و شبکه‌های عصبی مصنوعی یاد بگیره و به مرور قوی‌ و قوی‌تر بشه، بنابراین نمیشه تفکیک کرد، مجموعه‌ای از این موارد در کنار هم می‌تونند یک سیستم هوشمند (در مقیاس انسان) رو تشکیل بدند.

  3. Avatar امیررضا گفت:

    سلام. میخواستم بدونم هوش مصنوعی ضمیر خودآگاه و ناخودآگاه داره؟ و اینکه این دوتا مربوط به کدوم شاخه هوش مصنوعی میشن؟
    ممنون میشم اگه پاسخ بدید!

    1. فرشاد گوهری فرشاد گوهری گفت:

      سلام امیررضای عزیز، بنده دقیقا متوجه سوالتون نشدم، اما اگر منظورتون اینه که میتونه به دلخواه خودش تصمیم‌گیری کنه (بدون توجه به دستورات انسانی) جواب بله هست، البته درحال حاضر مشکلی پیش نیومده، اما این احتمال وجود داره که در آینده هوش مصنوعی به درجه‌ای از فهم و قدرت برسه که از دستورات انسان هم سرپیچی کنه.

  4. Avatar علیرضا گفت:

    خیلی عالی یود – مختصی و مفید و عالی

  5. Avatar mr.y گفت:

    برای من که میخوام شروع به یادگیریش کنم مفید بود

  6. Avatar علیرضا گفت:

    سلام، برای اینکه ارجاع به وبگاه شما ممکن باشد، نیاز است که یا منبعی که آموزش‌ها از آن استخراج شده را ذکر کنید، و یا اگر نگارندهٔ آن خود نویسندگان وبگاه شما هستند، نام آن‌ها به‌عنوان نویسنده نوشته شود. از آنجا که محتوای شما از کیفیت خوبی برخوردار است، اگر این مورد مرتفع شود، می‌توان از آن به‌عنوان منبع معتبر در مقاله‌های مختلف از جمله مقالات ویکی‌پدیا استفاده کرد.

    1. فرشاد گوهری فرشاد گوهری گفت:

      سلام علیرضای گرامی، باعث افتخاره که مقالات مورد توجه و پسند شماست، در خصوص نکته‌ای که اشاره کردید، لازم به ذکره که، تقریبا ۹۹ درصد مقالات سایت به‌صورت تالیفی توسط نویسنده‌های ما نوشته شدند، هرکدام از همکاران نویسنده در رشته‌ی خاصی تحصیلات آکادمیک دارند و مقالات رو نوشتند.
      نام و نام‌خانوادگی نویسنده‌ها در بالای هر مقاله درج شده و قابل مشاهده هست، ضمن اینکه اگر مقاله‌ای از منابع خارجی ترجمه شده باشه حتما در داخل متن به اون ارجاع داده خواهد شد.

  7. Avatar کلیپ ها و فیلم های خبری گفت:

    عالییی بود عااالی

  8. Avatar هانیه گفت:

    معمولا همه سایتا خیلی سخت و پیچیده گفتن. ممنون از شما که هوش مصنوعی رو به زبان ساده توضیح دادید.

  9. Avatar اشکان گفت:

    ممنون از اموزش خوبتون.
    البته هوش مصنوعی خیلی گسترده تره الان دنیا داره میره سمت هوش مصنوعی 🙂